Үөрэххэ тирэҕирэн, илин эҥэр улуустар социальнай-экономическай сайдыыларын түстүөхтэрэ

Үөрэххэ тирэҕирэн, илин эҥэр улуустар социальнай-экономическай сайдыыларын түстүөхтэрэ

Форумҥа 7 улуустан 200-тэн тахса киһи 6 былаһаакканан үлэлээтэ. Тэрээһиҥҥэ улуустар баһылыктара, баһылык солбуйааччылара, дьокутааттар Сэбиэттэрин бэрэссэдээтэллэрэ, үөрэх салалтатын начаалынньыктара, дириэктэрдэр о.д.а. кыттыыны ыллылар.

СӨ Наука академиятын төрүт тылы үөрэтэр, харыстыыр уонна сайыннарар киин салайааччыта Феодосия Габышева, СӨ Үөрэх уонна наука министиэристибэтиттэн Александр Брызгалов, СӨ Ил Түмэн Судаарыстыбаннай Мунньаҕын дьокутаата Антонина Григорьева, улуус баһылыга Степан Саргыдаев форуму сүрүннэстилэр.

Илин эҥэргэ үөрэх хаачыстыбатын үрдэтии, аныгы усулуобуйаҕа оҕону сөпкө иитии, төрүт тылбытын харыстааһын, каадырынан хааччыллыыны уонна демография политикатын көрүү, чөл туругу олохтооһун уонна агроүөрэхтээһини сайыннарыы курдук хайысхаларга киэҥ ырытыһыылаах кэпсэтиилэр таҕыстылар.

Түмүккэ концепция ылынан, илин эҥэргэ үөрэх биир ситимэ тэриллиэҕэ.

Феодосия Габышева, СӨ Наука академиятын төрүт тылы үөрэтэр, харыстыыр уонна сайыннарар киин салайааччыта:

Ханна баҕарар территориялар тус-туспа уратылаахтар. Биһиги өрөспүүбүлүкэбитигэр эмиэ Бүлүү, илин эҥэр, хоту, киин диэн ылабыт. 2019 сылтан үөрэхтээһин эйгэтигэр территорияларынан холбоон, улахан форумнар тэриллэр буолбуттара. Бастакы форум Бүлүү бөлөх улуустарыгар ыытыллыбыта, быйыл 3-с төгүлүн буолла. Үөрэх миниистирэ Ньургууна Соколова этиитинэн, илин эҥэр улуустарын форумун Чурапчыга тэрийдибит. Форум сүрүн сыала диэн үөрэххэ тирэҕирэн, социальнай-экономическай сайдыыны түстүөхтээхпит. Ылан көрдөххө, улуустар кыһалҕалара да маарыннаһар. Онон бэйэтэ туспа концепциялаах, бырайыактыыр офистаах, дорожнай каарталаах, былааннаах үлэ барыаҕа. Кыттааччылар форуму сылын аайы ыытарга быһаарыннылар, эһиил Таатта сиригэр буолуоҕа.

Мария Кронникова, улуус баһылыгын социальнай боппуруостарга солбуйааччы:

Бастакы күн бары улуустартан баар кыһалҕалары, уустуктары уонна бастыҥ практикалары иһиттибит. Барыбытыгар кыһалҕабыт биир диэн быһаардыбыт. Иккис күн олору туоратарга анаан дорожнай каарта уонна концепция оҥоһулунна. Докумуону ситэрэн, бигэргэтэн, ахсынньы саҥатыгар диэри СӨ Үөрэх уонна наука министиэристибэтигэр киллэриэхтээхпит.

Хас биирдии улуус хайысхаларынан эппиэтинэстээҕинэн ананна. Үөрэх хаачыстыбатыгар Мэҥэ Хаҥалас уонна Уус Майа, иитиигэ Уус Алдан, Ийэ тылга Таатта, агро уонна чөл турук хайысхатыгар Чурапчы, демографияҕа Томпо улуустара буоллулар.

Ылыммыт торуммутунан 5 сыллаах үлэ барыаҕа. Сылын аайы үлэбитин кэтээн көрөн, анаалыстаан, форумнарга түмсэн ырытыһыахпыт.

Гаврил Толстяков, Мэҥэ Хаҥалас улууһун үөрэҕин салалтатын начаалынньыга:

Мэҥэ Хаҥалас улууһуттан 26 буолан кэлэн кытынныбыт. Илин эҥэрдэр бары өттүнэн бэйэ-бэйэбитигэр майгыннаһар улуустар буолабыт, тыа хаһаайыстыбата да буоллун, үөрэхтээһин да буоллун. Биһиэхэ үөрэх хаачыстыбатын үрдэтии сүрүн боппуруос быһыытынан турар, атын эрэгийиэннэри кытта тэҥҥэ барсан иһиэхпитин наада. Профориентация үлэтэ кыаллыбат диэн көрөбүн. Оҕо кыра сааһыттан туох идэни баһылаан, дойдутугар туох көмөнү аҕалыахтааҕын өйдүөхтээх. Ону ситэри быһаарбата эксээмэни туттарыытыгар охсор. 9-с кылаас кэнниттэн биир эксээмэни, оттон 11-скэ кэлэн атыны туттараллар.

Каадыр тиийбэтэ эмиэ баар суол. Урут 60-70 учуутал тиийбэт эбит буоллаҕына, быйыл 100-тэн таҕыста. Бу биһиги оҕолорбут педагог идэтигэр үөрэммэттэрин эбэтэр идэлэринэн үлэлээбэттэрин көрдөрөр. Манна хамнас кырата, атын чэпчэки үлэ элбээбитэ, о.д.а. дьайаллар. Хамнас үрдээһинэ, оскуолаларга оҕо аччааһына сытыы боппуруоһунан турар. Нэһилиэктэргэ оскуола сабылыннаҕына, бу нэһилиэк кэхтэр туруктанар.

Биһиги үлэһиттэр бу этиллибит кыһалҕалары бэркэ диэн билэбит. Онон маннык форумнар бу кыһалҕалары быһаарарга төһүү күүс буолаллар.