Кини олоҕо барыбытыгар холобур буолуоҕа
10:09 10.01.2026 16+
Кини олоҕо барыбытыгар холобур буолуоҕа
Тимофеев Ким Михайлович 1964 сыллаахха от ыйын 13 күнүгэр Алексеевскай, ол эбэтэр Таатта оройуонугар Дьүлэй нэһилиэгэр Туора-Күөлгэ элбэх оҕолоох Елена Макаровна уонна Михаил Никифорович Тимофеевтарга 7-с оҕонон күн сирин көрбүтэ. Кини 3 эдьиийдээх, 3 убайдаах, 3 бырааттаах улахан дьиэ-кэргэҥҥэ дьоллоох оҕо сааһа ааспыта.
Киимэ 3 саастааҕар Тимофеевтар аҕаларын үлэтинэн Тааттаттан Чыаппараҕа көһөн кэлбиттэрэ. Манна кэлэн детсадка сылдьан, 1971 сыллаахха Чыаппараҕа Бахсы 8 кылаастаах оскуолатын боруогун атыллаабыта. Оскуолатаазы сылларыгар спорка дьоҕурдааза өтө көстөрө. 8-с кылаас кэннэ убайдарын батыһан, 9-10 кылааска Кытаанах оскуолатыгар үөрэнэр. Кытаанахха Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх тренеригэр Иван Николаевич Поповка хайыһарга уһуйуллар. Ол кэмҥэ оройуон, өрөспүүбүлүкэ араас таһымнаах хайыһар күрэхтэһиилэригэр кыттан ситиһиилэнэр, призердуур, чемпион үрдүк аатын ылар.
Оскуола бүтэрэн баран 1-кы нүөмэрдээх Дьокуускайдааҕы педагогическай училищеҕа физкультура учууталын идэтигэр үөрэнэн киирэр уонна 1986 сыллаахха дипломун тутан Бахсы орто оскуолатыгар физкультура учууталынан үлэтин саҕалыыр. Ол күнтэн кини педогог, учуутал, тренер, олоххо сирдээччи олоҕо саҕаламмыта. Бахсы, Алаҕар ыччаттарын спорка уһуйбута, хайыһарга туруоран эрчийбитэ. Кини иитэн-такайан, эрчийэн таһаарбыт оҕолоро спорка өрөспүүбүлүкэҕэ, Россияҕа ситиһиилэммиттэрэ, тренер, учуутал идэтин талбыттара, Өрөспүүбүлүкэ спорт тэрилтэлэригэр үлэлииллэрэ-хамсыыллара элбэҕи этэр. 2014 сылга диэри идэтигэр бэриниилэхтик тренердээбитэ. Дьарыктаабыт оҕолоро, бииргэ алтыспыт доҕотторо куруук үчүгэйинэн кэпсииллэр. Онон киниэхэ Саха Өрөспүүбүлүкэтин үөрэҕириитин туйгуна аат иҥэриллибитэ.
Киимэ олоҕун аргыһа – спорт. Саха сиригэр хаһыйар спорда сайдарыгар тус историялаах, кылааттаах, бэйэтэ да билбэтинэн элбэҕи оҥорбут киһи буолар. Хайыһарга араас таһымнаах күрэхтэһиилэргэ кыттан ситиһиилэнэрэ. Ол курдук, устудьуоннуур сылларыгар Дальнай Восток, өрөспүүбүлүкэтээҕи, Дьокуускай куорат күрэхтэһиилэригэр призердаан, чемпионнаан барбыта. Күүстээх хайыһардьыт буолан үүнэн тахсыбыта. 1988 сыллаахха Саха сирин норуоттарын спартакиадатыгар эстафетаҕа убайдарын Аркадийы, Вячеславы уонна быраатын Макары кытта кыайыы көтөллөнөн – кыһыл комус мэтээли түөстэригэр кэтэн, ханна да, хаһан да хатыламмат спорт историятын оҥорбуттара.
Ол күрэхтэһиигэ Киимэ 50 км – 1, 30 км – 2 миэстэ буолбута. 2005 сылга диэри араас хайыһар күрэхтэһиилэригэр кыттара. Онон бэйэтин олоҕор спорт үрдүк суолтатын бигэргэппитэ уонна онно кыайыылаах буолбута. Спорка ситиһиилэрин иһин «За заслуги в развитии физической культуры в РС(Я)» «За вклад в развитии физической культуры и спорта Чурапчинского улуса» «За развитие лыжного спорта в РС(Я)» ааттары ылары ситиспитэ, түөскэ кэтэр бэлиэлэринэн наҕараадаламмыта.
Чыаппараҕа 90-с сыллар саҕаланыыларыгар от-мас үүммэт кэмигэр Киимэ Бахсы сопхуоска сайынын Нуотаранан, Намынан оттуур звено салайааччыытанан биир да күн өрөөбөккө үлэлээбитэ. Кыһын устата тыраахтарынан ол отторунан тиэйиигэ ыарахан үлэҕэ сылдьыбыта. Ити кэмҥэ кини Чемпион-тракторист аатын ылбыта.
90-нус сыллар бүтүүлэригэр Алаҕар нэһилиэгэр биир бастакынан такси өҥөтүн оҥорон күннэтэ Чурапчы – Дьокуускай маршрутунан дьону таһан олохторун чэпчэппитэ, элбэх киһи кыһалҕатын быһаарбыта.
Кэлиҥҥи уонча сыл кэргэнинээн Мариялыын фермер буолан, сүөһү ас ииттэн олоҕор тиһэх күнүгэр диэри үлэлии-хамсыы сырытта. Оҕолорун, сиэттэрин тыа сирин үлэтигэр үөрэтэн. такайан таһаарда. Сибиэһэй бэйэ аһынан дьонун-сэргэтин аһатан олордо. Бу үлэтэ сыаналанан, Чурапчы бочуоттаах грамотатынан, 2 төгүл түөскэ кэтэр бриллианнаах бэлиэнэн наҕараадаламмыта.
Нэһилиэк социальнай, спортивнай, экономическай олоҕор улахан сайдыыны киллэрдэ, үлэлээтэ-хамсаата, бэйэтин кылаатын ис сүрэҕиттэн киллэрдэ. Ол курдук оскуола, балыыһа тутуутугар үлэлэспитэ. Кэлиҥҥи сылларга нэһилиэккэ спорт инструкторынан үлэлээн, элбэх тэрээһиннэри тэрийбитэ, үгүс дьону түмэн улууска, республикаҕа кытыннарбыта. Нэһилиэк араас субуотунньуктарыгар, бары ыарахан үлэлэригэр биһиги Киимэбит тэрийэр, көҕүлүүр, түмэр тутаах киһи буолара.
Быйыл үлэҕэ киирбит балаҕан тутуутун саҕаланыаҕыттан олоххо киириэр диэри сүүрэн-көтөн үлэлээбитин олохтоохтор бары көрө-истэ сылдьабыт. Бу үлэтинэн кини 2003 сыллаахха балыыһа тутуутугар үлэтин иһин «Үтүө дьыала (Добрые дела РС(Я)» хамсааһынтан бэлиэнэн уонна кэлин «За вклад в развитие Алагарского наслега» бэлиэнэн наҕараадаламмыта.
Киимэ олорбут олоҕун улахан суолтатынан 2 сылга биирдэ ыытыллар бырааттыы Тимофеевтар ааттарынан Республикатааҕы хайыһар күрэхтэһиитин тэрийэн, уопсайа 20-чэ ыытыы буолар. Бу тэрээһин улахан үлэттэн, кытаанах санааттан, дьулууртан, спорка бэринилээх буолууттан, убайын Вячеслав, төрөппүттэрин ааттарын үйэтитиигэ улахан үлэни тэрийэн ыытан кэллэ. Кинилэр спорка историяларын туһунан араас кинигэлэргэ, Саха сирин спордун энциклопедиятыгар киирбиттэрэ.
Убайа Вячеслав Михайлович кинигэтэ тахсарыгар ис сүрэҕиттэн кыһаллыбыта.
Бу барыта ханна да хатыламмат история.
1986 сыллаахха Курбуһахтан хайыһардьыт Марияны сүгүннэрэн аҕалан ыал буолан дойдутугар олохсуйан 3 оҕону күн сирин көрдөрөн улаатыннарда, үөрэттэрдэ, ыал оҥортоото, олохторун суолун булларда. 8 сиэн эһээтэ буолар дьолун биллэ.
Онон Ким Михайлович Тимофеев — Киимэ бу орто дойдуга дьоһуннаах олоҕу олорон ааста. Кини олоҕо барыбытыгар холобур буолара саарбаҕа суох. Оҕолоро, сиэттэрэ кини үтүө аатын ааттата туруохтара.
Екатерина ПОПОВА.
